Open brief: Zorg en ondersteuning staat sterker wanneer overheid, middenveld en organisaties elkaar vinden

We merken dat in het publieke debat steeds vaker stemmen verschijnen die ‘het middenveld’ als overbodig bestempelen. In zijn interview met Sociaal.net suggereert Bob Van den Broeck dat de huidige samenwerking tussen middenveld en overheid leidt tot “energielekken”. Dat klinkt als een eenvoudige en aantrekkelijke analyse, zeker in tijden van schaarste. Maar juist die reductionistische denkwijze doet geen recht aan de realiteit van zorg en ondersteuning in Vlaanderen.

Zorg en ondersteuning organiseren is nooit simpel. Ze beweegt mee met maatschappelijke veranderingen en noden. En precies daarom is het middenveld geen overbodige tussenlaag maar een noodzakelijke kracht in ons sociaal weefsel.

Een vals dilemma: overheid of middenveld

Het is te simpel om de uitdagingen in jeugdhulp en welzijnswerk te reduceren tot een keuze tussen overheid of middenveld.  De uitdagingen waar we voor staan moeten opgelost worden in het ecosysteem van zorg en welzijn tussen overheid, middenveld en gebruiker. 

Wanneer we dat geheel uit elkaar trekken, verliezen we zicht op de rijkdom die onze sector vandaag kenmerkt. Want het is precies de verwevenheid van rollen: beleidsmakers die richting geven, professionals die expertise opbouwen, organisaties die signalen van burgers capteren, die zorg sterk maakt.

Diversiteit als antwoord op complexiteit

Organisaties die dicht bij mensen staan, herkennen vroege signalen, brengen blinde vlekken naar boven en ontwikkelen innovatieve praktijken lang voordat ze beleidsmatig worden opgepikt. Dat geldt zeker voor werkingen die opereren op het kruispunt van welzijn en justitie, precies het domein waar Van den Broeck in het interview pleit voor meer efficiëntie. Maar in de praktijk is het vaak precies die combinatie van invalshoeken die het verschil maakt.

Annalisa Gadaleta van CAW Brussel verwoordt dat helder vanuit hun werking rond seksuele delinquenten:

“In onze werking rond seksuele delinquenten merken we dat justitie en welzijn elkaar aanvullen. Via justitie begeleiden we mensen die verplicht in traject stappen, maar via welzijn bereiken we net degenen die vrijwillig hulp zoeken en zelf aan verandering willen werken. Die twee ingangen zijn beide nodig, omdat de hulpvragen sterk verschillen. Het is precies die combinatie die maakt dat we breder kunnen ondersteunen en beter kunnen voorkomen dat problemen opnieuw ontstaan.”

Nadenken over een duurzame rolverdeling

Hoe we die rollen, taken en middelen beter kunnen verdelen, is een terechte maatschappelijke vraag. Maar dan moeten we die vraag stellen vanuit vertrouwen en gezamenlijke ambitie, niet vanuit het idee dat één speler het beter alleen zou kunnen. Om een rechtvaardige en veilige samenleving te creëren is het noodzakelijk dat de complementariteit tussen welzijn en justitie, tussen overheid en middenveld wordt bewaakt in plaats van vervaagd.

Daarenboven doet de sector zelf al efficiëntieoefeningen. Waar versnippering is, wil en moet die ook weggewerkt worden. We kunnen het ons niet veroorloven schaarse middelen en mensen te weinig gericht in te zetten.

De echte vraag is dus niet of we taken moeten uitbesteden, maar hoe we als samenleving een zorg- en ondersteuningssysteem bouwen dat recht doet aan de diversiteit van de bevolking en aan de complexiteit van hun noden. Daarvoor hebben we nood aan sterke publieke instellingen, aan een even sterk middenveld en aan mensen die zich elke dag inzetten op het terrein. 

We begrijpen de zoektocht naar meer slagkracht. Die ambitie delen we. Daarom nodigen we Van den Broeck graag uit om samen te kijken waar justitie en jeugdhulp elkaar vandaag al versterken en hoe we die samenwerking nog krachtiger kunnen maken.